ახ. წ. XIX საკუნიდან მოყოლებული საბერძნეთში ინეტნსიური არქეოლოგიური გათხრები მიმდინარეობდა, რის შედედაგადაც დიდძალი მასალა დაგროვდა ისტორიკოსთათვის შესასწავლად. მათ შორის მნიშვნელოვან ცნობებს წარმოდაგენს კრეტის, მიკენის, ტირინთის, ტროას და სხვა პოლიტიკური ერთეულების არსებობდა. Gარდა ამისა ძველ საბერძნეთის სახელმწიფოს შესახებ ჩვენ ისოტიული წყაროებიც მოგვეპოვება. მაგალითად, ჰომეროსის ცნობილი ეპოსი “ილიადა” და “ოდისეა”, თუკიდიდეს თხზულება “პელოპონესის ომების ისტორია”, შემდგომ ქსენეოფონტეს მიერ დაწერილი “საბერძნეთის ისტორია, რომელშიც საუბარია ძვ.წ V საკუნიდან მოყოლებული ძვ.წ. IV საუკუნის 60-იანი წლების საბერძნეთზე, ასევე ბერძენი ფილოსოფოსის პლატონის მიერ დაწერილი “ათენის პოლიტიკა”. Gგარდა ძველი ნაშრომებისა არსებობს თანამდროვე სამეცნიერო ლიტერატურაცსაბერძნეთის პოლიტიკურ ისტორიაზე ჩვენ შეგვიძლია ამ მეცნიერთა ჩამოთვლა. რუსეთში მუშაობდნენ: რადიშევი, ბეზეკული, ჟებელოვი, როსტოვცევი, მოგვიანებით კი- კოვალიოვი, სერგეევი და სხვები. საქართველოში: პროფ. ალ. წერეთელი, მათე ალექსიშვილი და სხვები.ახალა შევეხოთ საბერძნეთის ისტორიულ_ ტერიტორიულ საკითხს. იგი მდებარეობდა, როგორც ზღვისპირეთის ასევე სახმელეთო ტერიტორიაზე: ბალკანეთის ნახევარკუნძული, ეგეოსის ზღვის კუნძულები, თრაკიის სანაპირო, მცირე აზია, კრეტა, მიკენი, ტროა და სხვა. დასახელებული ტერიტორიებიდან ისტორიულად პოლიტიკურ კონფლიქტური მცირე აზია და ტრაო იყო. აქედან განსაკუთრებით ტროა შეიძლება გამოიყოს, რადგან იგი გამოირჩეოდა თავისი საომარო მღელვარებით. ამ კონფლიქში მოხდა ორი ბერძნული ტომეის დაპირისპირება (დორიელების და აქაველების). მან კი ძვ. .წ XII საუკენეში გამოიწვია ელადის კულტურის დაქვეითება.
მანამდე საბერძნეთი ისოტირაში სხვა მნიშვნელოვანი მოვლენებიც მოხდა. მაგალითად ძვ.წ. VII საუკუნიდან დაიწყო ბერძნული კოლონიზაციები, რომლებმაც მოიცვა დასავლეთ ევეროპის ნაწილი. მათშ როსი სიცილია, კორინთა, საფრანგეთი. იქმნებოდა ბერძნული ეტროპოლისები, რომელთაც ცენტრალური ძალაუფლება ეძლოედათ, როგორც პოლიტიკური ასევე კულტურული თავიანთ კოლონიებზე. გამოიკვეთა შემდეგი სოციალური კლასები: თავისუფალი მოქალაქეები, დამოუკიდებელი მოსახლეობა და უცხოელები იგივე მეტეკები. სწორედ ამ ისოტირული ცხვლელებების ფონზე ყალიბდება ბერძნული დემოკრატია, რომელსაც ერთი ყველაზე გამოკვეთილი ნიშანი ჰქონდა სხვა სოციალურ_პოლიტიკური ფორმებისაგან. ეს იყო სახალხო ძალაუფლება. მათ შესახებ ჩვენ უფრო დაწვრილებით შემდგომ ვისაუბრებთ. მაგრამ საბერძნეთში ყველაფერი ასე მარტივად არ იყო. გარდა დემოკრატიული მმართველობითი ფორმებისა ჩვენ ასევე გვხვდება ტირანია ან მაგალითად საგვარეულო არისტოკრატიული მმართველობა. ისინი ერთი მეორეს ცვლიდნენ, სანამ საბოლოო ჯამში არ შეიქმნებოდა ყველასათვის სასარგებლო ფორმა მმართველობისა., ზოგჯერ ისეც ხდებოდა რომ საერთოდ მეტროპოლია პოლიტიკურად და სოციალურად ნადგურდებოდა კიდეც.
საერთო ჯამში საბერძნეთში 1380 მდე პოლისი არსებობდა, თუმცა იყო ისტორიული პერიოდები, როდესაც ისნიერთ პოლიტიკურ ცენტრის გარშემო ერთიანდებოდნენ. ძვ.წ. 550-362 წელს სპარტა, დელოსის კავშირი ძვ.წ. 478_404 წწ. ათენის გარშემო და ასევე ათენის მეორე საზღვაო კავშირი ძვ.წ. 378-355 წწ. და სხვა.ავიღოთ ათენის სახელმწიფოს მმართველობა და მისი სამართლებლივი ჩამოყალიბების პერიოდი. შეიძLება ითქვას, რომ ათენის სახლემწიფო მმართველობდა, მისი დემკრატიული პრინციპები დღესდღეითობითაც ახლო კავშირშია ჩვენი თანამედროვე პოლიტიკური რეალობისთვის. მისი ისტორია არის მტკიცე საფუძველი იმია, რასაც დრესდღეისობით ვეძახით დემოკრატიას. დემოკრატიულ საზოგადოებას.
ათენის არსებობდა, როგორც მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ერთეულისა იწყება ჯერ კიდევ ძვ.წ. XIV_XII საუკუნეებში. მისი შექმნას უკავშირბენ თეზევსს, რომელმაც ათენის გარშემო ატიკის თემები გააერთიანა. გაერთიანებასთან ერთად მოხდა სერიოზული სიციალური ცვლილებები, რომელიც შედგომ რეფორმებით აისახა. ესენი იყო:
1. სინოიკიზმი_ ამ რეოფრმით ყველა ტომი ერთ ხალხად ყალიბდებოდა. შეიმნა ახალი ეროვნების წარმოშობის ნიშნები, რასაც მოჰყვა ცენტრალური სახელმწიფოს შექმნა.
2. სოციალური რეფორმა- იგი გულისხმობდა ათენელთა საზოგადოების სოციალურ კლასებად ჩამოყალიბებას. რეფორმის შედეგად წარმოიშვა სამი ტიპის სოციალური კლასი: კეთილშობილები ანუ ევპატრიები, გეომერები ანუ მიწათქმოქმედები და ბოლოს დემიურგები იგივე ხელოსანთა კლასი. ამ რეფორმის დადებითი მხარე ის იყო რომ ათენის მოსახლეობა თავისი პროფესიული საქმიანობის ნიშნით დაიყო, ეს კი მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოაადგენდა ათენის საზოგადოების სწორი მიაზნის ორიენტაციაში, სახლემიფოს შენების პროცესის ნაყოფიერი შედეგისათვის.
ამ რეფორმების შედეგად სათავეში მოექცა ბაზილევსი. უნდა ითქვას რომ თეზევსის რეფორმებმა ვერ შეცვალა ათენის გვაროვნული საზოგადოებრივი წყობილება. ძვ.წ. 753 წლიადან ბაზილევსს ენაცვლება არქონტის თანამდებობა. კანონის მიხედვით მას უხუცესთა საბჭ ირჩევდა. უხუცესთა საბჭო გვაროვნული წყობილების გადმონაშთი იყო და იგი ტავისი სიძლიერით თრგუნავდა ახლად აღნოცენებულ ერთ-ერთ უმნშვნელოვანეს დემოკრატიულ ინსტიტუტს- სახალხო კრებას. უხუცესთა საბჭოს იგივე არეოპაგი განაგებდა როგორც პოლიტიუკურ ასევე რელიგიურ საქმეებს. რაც გამოიხატებოდა იმაში რომ მას უფლება ჰქონდა სახალხო კრების გადაწყვეტილებისათვის ვეტო დაედო. მის საქმიანობაში ასვე შედიოდა საკულტო წესჩვეულებები და მართლმსაჯულებვივი საკითხებიც.





















